سه شنبه ٣٠ آبان ١٣٩٦
پیوندهای ویژه

سایت های ویژه

 

اخبار مهم
تبلیغات
آب و هوا
weather.ir is down
گسل کوهبنان

مقالات علمی در خصوص گسل کوهبنان

          چگونه مي توان موقعيت گسل کوهبنان را با شهر کوهبنان به وضوح تطبيق داد؟
   گسل
کوهبنان يک روند بنيادي است که به دليل درازاي طولاني آن به صورت يک سامانه گسلي در نظر گرفته مي شود. فراموش نکنيد وقتي به جستجوي يک روند بنيادي و طولاني مشغول هستيد بايد مقياس پي جويي ها را مرحله به مرحله دنبال کنيد پيش از پاسخ صريح به این پرسش بايد هدف از بررسي را مشخص کرد. آيا شما در حال انجام بررسي هاي نوزمينساختي، لرزه زمينساختي وخطر هاي زمينشناختي هستيد و يا الگو و سيماي ساختاري منطقه مد نظر شماست نحوه بررسي و رهيافت هر روش متفاوت است با اين وجود در بررسي هاي باید به اين نکات توجه کرد.
   1- پيش از تمرکز بر روي نگاره هاي هوايي بزرگ مقياس تصوير واضحي از سامانه گسلي
کوهبنان بر روي مقياس يک ميليونيم و سپس يک صد هزار داشته باشيد
   2- سپس تمامي داده هاي موجود را بر روي نقشه هاي توپوگرافي يک پنجاه هزار يا يک بيست و پنج هزار انتقال دهيد توجه داشته باشيد داده هاي شما در صورت تخصص شما در پي جويي گسل ها به دو دسته تقسيم مي شود گسل هايي که خود از اطلاعات صحرايي استخراج نموديد و نيز گسل هايي که از کارهاي انجام شده گذشته اعم از تمامي نقشه هاي زمين شناسي و مغناطيسي که در مقياس هاي مختلف توليد شده است
   3- اکنون شما يک نقشه توپوگرافي يک پنجاه هزارم يا يک بيست و پنج هزارم در اختيار داريد که حاوي گسل هايي است که دقيقا با مرفولوژي زمين هم خواني دارد
   4- با استفاده از استريواسکوپ به بررسي عکس هوايي خود در مقياس يک دوهزار بپردازيد و سعي نماييد با بهره گيري از عوارض موجود در روي نقشه توپوگرافي گسل ها را نظير به نظير بر روي نگاره هوايي پي جويي کنيد
   5- اکنون اگر موفق نشديد گسل هاي مذکور را دقيقا به عکس انتقال دهيد سعي کنيد حتي الامکان پهنه اي را به عنوان زون گسله معرفي کنيد تا بازديد صحرايي نهايي مکان حتمي آنرا تعيين کنيد
   در پايان نوصيه اکيد مي شود پس از پياده سازي گسل ها بر روي نگاره هوايي، بازديد صحرايي جهت تاييد نهايي را به هيچ وجه فراموش نکنيد.
 بی شک  مراحل فوق بيانگر روند اجرايي است. سلامت داده ها به تجربه و مطالعه شما بستگي دارد

   شهرام نصيري- پايگاه ملي داده هاي علوم زمين کشور - تاريخ:  03/07/1383

براي كسب اطلاعات بيشتر:  nasiri@ngdir.ir

 

سازند كوهبنان

محل برش الگو: شمال کرمان
سن: کامبرين بالايي
ليتولوژي: در شمال کرمان رسوبات کربناتي کامبرين مياني- بالايي با تغييرات ناچيز سنگ شناختي و افزايش لايه هاي شيلي سرخ رنگ، کم وبيش با يک افق ماسه سنگ کوارتزي سفيد آغاز مي شود و به دنبال آن رديف هاي کربناتي حاوي فسيل مي آيد. سنگ شناسي اين مجموعه شباهت نزديکي با سازند ميلا دارد.
 فسيل شناسي: در رديف هاي کربناتي تريلوبيت گروه ردليچيا Redlichia يافت مي شود.
گسترش:گسترس جغرافيايي سازند
کوهبنان محدود به نواحي کرمان، کوهبنان، راور و رفسنجان است. سازندهاي هم ارز: سنگ شناسي اين مجموعه شباهت نزديکي با سازند ميلا دارد.     منبع: www.ngdir.ir

    

 بازنگرى در سريهاى ريزو و دزو و معرفى سازند جديد بنستان در ناحيه کوهبنان

در بررسيهاى زمين شناسى ناحيه کوهبنان، به منظور تهيه نقشه هاى زمين شناسى به مقياسهاى 1:100000 کوهبنان و 1:250000 چهار گوش راور که بخشى از کار هوکريده و همکاران در سال 1962 تحت عنوان زمين شناسى کرمان و ساغند است، مسائل مربوط به سريهاى ريزو و دزو مورد مطالعه و بررسى بيشتر قرار گرفت. بزعم هوکريده و همکاران سريهاى ريزو و دزو داراى شباهتهاى سنگ شناسى بسيارى است بطوريکه در مواردى تفکيک اين دو سرى را از يکديگر مشکل دانسته اند.
اشتوکلين در سال 1961 در ناحيه راور سازند راور را معرفى نموده و معتقد است که گچهاى دزو بيانگر گذر تدريجى مابين رخساره نمکى سازند راور در شرق و رخساره دولوميت حاشيه اى ريزو در غرب است.
نويسنده پس از بررسيهاى ناحيه
کوهبنان به مساحت 3750 کيلومتر مربع بر اين باور است که:
- از سريهاى معرفى شده توسط هوکريده و همکاران تنها ريزو با واقعيتهاى زمين شناسى ناحيه انطباق دارد زيرا مجموعه سنگ هاى سريهاى ريزو دزو يکسان معرفى شده و همچنانکه هوکريده و همکاران نيز اشاره کرده اند تفکيک آنها مشکل است.
- برخلاف نظر اشتوکلين (1961) و داود زاده، واله (1971) سريهاى ريزو و دزو تغييرات جانبى يکديگر نمى باشند.
- سرى ريزو از مجموعه اى از سنگهاى آذرين و رسوبى تشکيل گرديده است که ولکانيک هاى آن اسيد تا نيمه اسيد همراه با تداخلهايى از دولوميت، شيل سيلتى ارغوانى ميکادار، توف و ماسه سنگ است.
- به روى سرى ريزو، سازندى متشکل از گچ، شيلهاى دولوميتى گچ دار، دولوميت چرت دار، شيل، ماسه سنگ و آهک قرار دارد که با قاعده ماسه سنگى و کنگلومرائى در اين مقاله براى اولين بار به نام سازند بنستان معرفى مى گردد.

ميرعليرضاحامدى - سومين گردهمائى علوم زمين شناسى سازمان زمين شناسى کشور

 

بررسی لرزه خیزی اسفند 83 تا اردیبهشت 84 شرق زرند

دکتر مهدی زارع، دکترغلام جوان دولویی

استادیاران پژوهشکده زلزله شناسی

مقدمه

در تاریخ 4/12/ 83 در ناحیه داهوئیه (شرق زرند) زمین لرزه ای با بزرگای5/6 Mw به وقوع پیوست که موجب بیش از 600 نفر تلفات جانی و خسارات عمده به روستاهای داهوئیه و حتکن و همچنین آسیب به روستاهای دیگر منطقه (از جمله خانوک و اسلام آباد) و شهر زرند گردید. در این گزارش باتوجه به رخداد زلزله های پی در پی پس از لرزه اصلی که به ویژه در ناحیه شرقی گسل داهوئیه موجب زلزله هایی با بزرگای بیش از 5 در حوالی هجدک گردیده است، تلاش می شود تا جمع بندی از وضعیت لرزه خیزی موجود ارائه گردد.

 

1- زمین لرزه 4/12/84 داهوئیه زرند با بزرگای 5/6 Mw

در  ساعت 5 و 55 دقیقه و 8/20 ثانیه ( به وقت  محلی) روز  4 اسفند ماه  1383 برابر با  ساعت 2 و 25 دقیقه  و 8/20 ثانیه ( به وقت  GMT) زمین لرزه ای  به   بزرگای  امواج  سطحی (5/6= Ms) و (5/6=Mw) در شرق شهر زرند استان کرمان. مختصات رومرکز این زمین لرزه 76/30 درجه عرض شمالی و 74/56 درجه طول شرقی می باشد. وضعیت لرزه خیزی قبل زلزله داهوئیه (زرند) در شکل -1 و لرزه خیزی پس از آن (زلزله های 4/12/83، 26/2/84) در همان شکل آمده است.
رویداد اصلی در منطقه زرند بلافاصله با حدود 30 پسلرزه دنبال شده و تا عصر روز 4/12/83 بزرگترین پسلرزه با بزرگای 2/4 در شبکه لرزه نگاری باند پهن پژوهشگاه ثبت شده است. روند عمومی پسلرزه ها پراکندگی به سمت جنوب و جنوب شرق کانون زلزله را (براساس تعیین مکانهای اولیه) نشان می دهد. در جدول 1 فهرست زمین لرزه اصلی و پسلرزه های تعیین مکان شده ارائه شده اند. نگاشتهای ثبت شده از لرزه اصلی را در ایستگاههای شبکه لرزه نگاری باند پهن پژوهشگاه بین المللی زلزله شناسی و مهندسی زلزله نشان می دهد.

گسل داهوئیه

گسل داهوئیه با طول حدود 30 کیلومتر در محل روستای داهوئیه با پهنه گسل کوهبنان در شرق زرند تلاقی کرده است. بازدید های صحرایی پس از زلزله 4/12/84 نشان دهنده ایجاد گسیختگی سطحی به طول حدود 15 کیلومتر در راستای این گسل درجاده اسلام آباد به حتکن بوده است. کانون زلزله های با بزرگای بیش از 5 ریشتر در اردیبهشت ماه 1384 عمدتاً در انتهای شرقی این گسل به وقوع پیوسته اند.

گسل کوهبنان

گسل لرزه زای کوهبنان گسلی است با راستای عمومی شمال باختری- جنوب خاوری و و طول قطعه 80 کیلومتر که از شمال کرمان و خاور زرند می گذرد. سازوکار این گسل، فشاری با شیب به سمت شمال خاوری است و در راستای آن سنگهای پرکامبرین پسین و پالئوزوئیک (از سمت شمال خاوری) بر روی بادزنهای آبرفتی و رسوبات کواترنر دشت (در جنوب باختری) رانده شده اند. گسل لرزه خیز کوهبنان علاوه بر سازوکار فشاری، دارای جنبش راستالغز راستگرد نیز می باشد. صفحه گسلی کوهبنان به عنوان یکی از لرزه خیزترین روند های ساختاری در استان کرمان مطرح است. زمین لرزه های ویرانگر این گسل:

  •  28/10/1242 ( هـ. ش، کرمان- چترود 6=Ms)

  • 24/5/1250 (هـ.ش، چترود)

  • 1254 کوهبنان 6=Ms

  •  2/3/1276 هـ.ش کرمان- چترود (7/5=Ms)

  •  8/9/1312 هـ.ش شمال بهاباد (4/6=Mb) و

  • 29/9/1356 گیسک – زرند ( باب تنگل) (9/5=Mw) که سبب کشته شدن 665 نفر و مجروح شدن 260 تن گردید ناشی از جنبش این گسل بوده است.

تاریخچه لرزه خیزی گستره کرمان

    لرزه خیزی تاریخی و سده بیستم گستره زرند برای زلزله های بابزرگای بیش از 5 تا قبل از زلزله های اسفند 1383 در ذیل شرح داده می شوند:

  • زمین لرزه 28 دی 1242 چترود (17/1/1864)
    این زمینلرزه آسیب های چشمگیری به کرمان رسانید بطوری که ایوان جامع مظفر فرو ریخت و به دیوارهای قبه سبز آسیب رسید. بزرگای این زلزله 6=Ms تعیین شده است.

  • زمین لرزه 24 مرداد 1250 چترود ( 14/8/1871 م)
    این زمینلرزه در کرمان احساس شد اما خسارتی در کرمان به بار نیاورد اما موجب ویرانی تعدادی از دهات و خرابی بعضی از قنوات شد.

  • زمین لرزه اردیبهشت 1254 کوهبنان ( مه 1875 م)
     این زمینلرزه باعث خشک شدن چشمه ها در ظفر الجرد و خسارت دیدن خانه های دهکده رشک شد، روستای واسط نیز ویران شد.

  • زلزله 28 اردیبهشت 1276 ( مه 22/ 1897)
    این زلزله در 140 کیلومتری کرمان حوالی
    کوهبنان رخ داده است.

  • زمینلرزه 2 خرداد 1276 کرمان- چترود ( قبه سبز) ( 27/5/1897)
     در این زمینلرزه گنبد قبه سبز فرو ریخت بزرگای این زمینلرزه 5/5=Ms تعیین شده است.

  • زمین لرزه 8 آذر 1312 شمال بهاباد( 28/11/1933)
    روستای علی آباد ( ملاعلیرضا) به کلی تخریب شد و گروه کوچکی از روستاهای شمال بهاباد به کلی ویران شد.

  • زمینلرزه 29 آذر 1356 گیسک زرند( باب تنگل) (19/12/1977)
     این زمینلرزه حدود 665 نفر کشته و 260 نفر مجروح داد. روستاهای درتنگل، گیسک و سرباغ را ویران کرد، خاستگاه آن بخشی از گسل
    کوهبنان به طول 5/11 تا 5/19 کیلومتر بود که از 8 کیلومتری شمال خاور زرند می گذرد. بزرگای آنرا mb=5.5,Ms=5.8 ,Mw=5.9 تعیین کرده اند. این زمین لرزه با دو پسلرزه نیرومند در منطقه گیسک کرمان رخ داد که چند روستا را در منطقه زرند ویران کرد. جنبش های گسله در این زون عمدتاً راستگرد بوده و میانگین جابجایی آن در حدود ده سانتیمتر است، میانگین جابجایی قائم 7 سانتیمتر بوده، یک نیروی فشاری شدید از شمال خاور با یک مولفه راستگرد ظاهری وارد شده است.  بعضی از ساختمانهای جدید در زرند آسیب اندکی دیدند.

 

2- زمین لرزه یکشنبه 11/2/84 هجدک (زرند)

زمینلرزه ای با بزرگای  7/5 در مقیاس امواج پیکری mb ساعت 28: 23 یکشنبه 11/2/84 به وقت محلی در شرق زرند به مختصات جغرافیایی 79/30 درجه عرض شمالی و 01/57 درجه طول شرقی و در عمق 14 کیلومتری زمین به وقوع پیوست. این زمینلرزه در 14 ایستگاه لرزه نگاری باند پهن سه مولفه ای پژوهشگاه بین المللی زلزله شناسی و مهندسی زلزله ثبت و مورد پردازش قرار گرفته است. کانون زمین لرزه در فاصله 42 کیلومتری شرق زرند و در شمال شهر چترود قرار گرفته است.
این زلزله با توجه به موقعیت کانون آن که براساس شبکه ملی لرزه نگاری باند پهن پژوهشگاه در حدود روستای هجدک ( زرند) واقع است، پسلرزه زلزله 4/12/83 داهوئیه( زرند) با بزرگای5/6 Mw می باشد. به احتمال فراوان بخش شرقی گسل داهوئیه که در زلزله قبلی فعال شده بود و یا یک قطعه دیگر از گسل که در مجاور قطعه جابه جا شده قبلی واقع بوده است در زلزله 11/2/84 فعال شده است. این رویداد لرزه ای با وقوع 50 رویداد لرزه ای دیگر همراه بوده است که بزرگترین آنها به ترتیب 3/4، 2/3، 1/4 و 1/3 در مقیاس محلی ریشتر بوده اند.

 

 3- زمین لرزه شنبه شب 24/2/84 هجدک (زرند)

زمینلرزه ای با بزرگای 5.3 در مقیاس محلی ریشتر ساعت 34: 22 شنبه 24/2/84 به وقت محلی در شرق زرند به مختصات جغرافیایی 30.81 درجه عرض شمالی و 57.03 درجه طول شرقی واقع در عمق 14 کیلومتری از سطح زمین بوقوع پیوست. این زمینلرزه تقریباً در همان نقطه ای رویداد که هفته گذشته در ساعت 28: 23 یکشنبه 11/2/84 به وقت محلی زمینلرزه ای به بزرگای 5.4 در مقیاس محلی ریشتر رویداده بود. این زمینلرزه در تمام ایستگاههای شبکه لرزه نگاری باند پهن پژوهشگاه ثبت و مورد پردازش قرار گرفته است. کانون این زمینلرزه حدوداً در فاصله 43 کیلومتری شرق زرند قرار گرفته است. 
این رویداد لرزه ای 30 رویداد لرزه ای دیگر را به همراه داشته است که قوی ترین آنها با بزرگی 3/3 و 0/3 در مقیاس محلی ریشتر بوده اند.  مشخصات این رویداد و برخی رویدادهای همراه آن در وب سایت پژوهشگاه http://www.iiees.ac.ir/EQSearch/RecentEQ.aspx  ارائه شده است.


گسل داهوئیه پس از جنبا شدن در زلزله 4/12/83 داهوئیه (زرند) با روند شرقی- غربی فعال شده و در هفته های اخیر ( به ویژه دو رویداد زلزله 11/2/84 و 24/2/84 هجدک) در قسمتهای منتهی الیه شرقی خود لرزه خیزی نشان می دهد. این زلزله ها یا مربوط به فعال شدن قسمت شرقی گسل داهوئیه و یا پسلرزه های مربوط به همان قطعه ای است که موجب زلزله 4/12/83 داهوئیه زرند گردید.
 
4- شبکه لرزه نگاری  موقت پژوهشگاه در استان کرمان

پژوهشگاه بین المللی زلزله شناسی و مهندسی زلزله پس از وقوع زمین لرزه چهارم اسفند ماه 1384 زرند به منظور ثبت پسلرزه ها و مانیتورینگ لرزه ای منطقه زلزله زده اقدام به نصب و راه اندازی یک شبکه موقت لرزه نگاری نموده است. مشخصات ایستگاههای شبکه لرزه نگاری نصب شده در منطقه زرند در جدول (2) ارائه شده است.

ایستگاههای لرزه نگاری پژوهشگاه مستقر در منطقه زرند از نوع میان دوره (MiD-BAND)  بوده است. البته در دو ایستگاه حتکن و خانوک به خاطر نزدیکی به کانون زمین لرزه علاوه بر تجهیزات لرزه نگاری میان دوره، از تجهیزات شتابنگاری رقمی از نوع SSA2 نیز نصب گردیده است.
پسلرزه های زمین لرزه زرند به مدت 40 روز توسط شبکه لرزه نگاری موقت پژوهشگاه ثبت شده اند. علاوه بر آن شبکه ملی لرزه نگاری باندپهن پژوهشگاه تمام رویدادهای لرزه ای بزرگتر از 5/2 ریشتر منطقه را با کیفیت قابل قبول ثبت نموده اند که در مرکز شبکه مورد پردازش قرار گرفته اند. نتایج پردازش اولیه رویدادهای لرزه ای منطقه کرمان بعد از وقوع زمین لرزه چهارم اسفند 83 در شکل (1) ارائه شده است. تعداد 175 رویداد لرزه ای با بزرگی بیش از 5/2 ریشتر از 4/12/83 تاکنون در پهنه استان کرمان روی داده است.

بزرگترین پسلرزه های زمین لرزه 4/12/83 زرند حدوداً دو ماه پس از زمین لرزه اصلی به وقوع پیوسته اند. این پسلرزه ها به ترتیب در ساعت 28: 23 یکشنبه شب 11/2/84 بابزرگی 4/5 در مقیاس محلی ریشتر و در ساعت 34: 22 شنبه شب 24/12/84 با بزرگی 3/5 در مقیاس محلی ریشتر به وقوع پیوسته است.
رویداد لرزه ای 4/5 ریشتری 11/2/84 زرند در تمام ایستگاه شبکه ملی لرزه نگاری باند پهن پژوهشگاه ثبت گردیده است که بیش از 50 پسلرزه به دنبال داشته است. رویداد لرزه ای 24/2/ 84 نیز با پسلرزه های زیادی همراه بوده است که پسلرزه ها تا 48 ساعت بعد از وقوع آن همچنان ادامه  داشته است. شکل (3) رویداد لرزه ای 24/2/84 زرند را نشان می دهد که در تمام ایستگاههای شبکه ملی لرزه نگاری باند پهن پژوهشگاه ثبت شده است.

 

5- نتیجه گیری

زلزله های اسفند 1383 تا اردیبهشت ماه 1384 با جنبا شدن گسل داهوئیه و لرزه خیزی در راستای این روند شرقی-غربی همراه بوده است.
زلزله4/2 /84 در ساعت 20: 55: 5 دقیقه بامداد در ناحیه شرق – جنوب شرق شهر زرند کرمان (در فاصله رومرکزی حدود 20 کیلومتری از شهر زرند) رخ داد. این زلزله با بزرگای  5/6 در مقیاس امواج سطحی و 5/6=Mw با سازوکار فشاری با مؤلفه راستالغز در پهنه گسل
کوهبنان رخ داده است. تلفات این زلزله تا بیش از 600 کشته و حدود 3000 مجروح بوده است. این زلزله در پهنه ای رخ داده که در سالهای اخیر زلزله های مهمی مثل زلزله های گسیک (باب تنگل) شمال زرند (29 آذر 1356 با بزرگای 9/5 Mw) در شمال غرب پهنه رومرکزی همین زلزله اخیر تجربه شده است. باتوجه به بررسیهای انجام شده دراین منطقه می توان به مشخصات زیر اشاره نمود:

¯  ژرفای کانونی این زلزله بین 10 تا 15 کیلومتر بوده و باتوجه به عمق کانونی کم این زلزله شدت زیاد در پهنه رومرکزی و میزان تخریب بالا در محدوده روستاها و شهرهای حتکن، داهوئیه، خانوک، اسلام آباد، هجدک و عبدل آباد قابل توجیه است.

¯ کاهندگی سریع این زلزله به نحوی که در محدوده شهر زرند در فاصله رومرکزی حدود 16 کیلومتری میزان خسارت و خرابی بسیار کم بوده است. این مساله در ناحیه شرق لوت مسبوق به سابقه بوده و به طور کلی زلزله های  این ناحیه از ایران مرکزی (نظیر زلزله بم) کاهندگی سریعی نشان می دهند (با دورشدن پهنه رومرکزی میزان خرابی و خسارت شدت کاهش می یابد).

 

زلزله های 11/2/84 و 24/2/84 در نزدیکی هجدک کرمان ناحیه منتهاالیه شرقی زلزله رخ داده است به صورت ادامه لرزه خیزی در راستای گسل داهوئیه به سمت شرق خودنمایی می کند.  دراین مورد می توان یا به ادامه لرزه خیزی تا قطعه گسل فعال شده در 4/12/83 و یا فعال شدن قطعه دیگری از گسله در منتهاالیه قطعه فعال شده قبلی است. به نظر می رسد که با درنظر گرفتن شرایط موجود احتمال رخداد زلزله های بزرگ در ناحیه وجود داشته باشد و از این لحاظ توجه به وضعیت شهرهای زرند، چترود  و ناحیه شمالی کرمان و از سوی دیگر معادن زغال سنگ واقع در این پهنه (هجدک و اشکلی) باتوجه لرزه خیزی موجود حائز اهمیت است.

 

نکاتي از زلزله  اسفند ماه 1383 شهرستان زرند  

  در تاريخ 4 اسفند ماه 1383 و در ساعت 5 و 55 دقيقه و 28 ثانيه (به وقت محلي) برابر با ساعت 2 و 25 دقيقه و28 ثانيه (به وقت GMT) زمين لرزه اي به بزرگاي امواج دروني (6/4 Mb) در شرق شهر زرند از توابع استان کرمان بوقوع پيوست. مختصات رومرکز اين زمين لرزه 79/30 درجه عرض شمالي و 9/56 درجه طول شرقي مي باشد كه نزديك به شهر زرند و گسل كوه بنان مي باشد و با ساز و کار راستالغز در پهنه گسل کوهبنان رخ داده است. اين زمين لرزه داراي عمق كانوني 14-16 كيلومتر نيز بوده است. شتاب اين زمين لرزه 0.323 گزارش شده است.

     

آثار صحرايي گسلش زمين لرزه:
   گسل مسبب اين زمين لرزه احتمالا گسل كوه بنان مي باشد و نوع حركت آن از نوع امتداد لغز راستگرد است. با توجه به نوع گسل كوه بنان كه از نوع راستالغز مي باشد مي تواندد سبب راندگي نيز گردد .در بعضي مناطق اثر شكستگي ها بخوبي به سطح رسيده است و جابجايي 1 متر يا بيشتر بر روي آنها قابل مشاهده است (جاده اسلام آباد _حتكن) وطول شكستگي در اين منطقه به بيش از 1 كيلومتر نيز مي رسد.در همين راستا در جاده اسلام آباد _هجدك نيز جابجايي در حد 40 cm با باز شدگي 30cmكه ميتواند نشان دهنده يكي شاخه هاي بزرگ گسل اصلي باشد. 

نکاتي ديگر از زلزله زرند:  

 ساز و کار ژرفي زمين لرزه زرند، يک حرکت راندگي را نشان مي دهد بر اساس بازديد هاي کارشناسان پايگاه، نقطه رومرکز و تصاوير دورسنجي گسل عامل زمينلرزه معرفي شده است. اين زمينلرزه نشان داد که گسلهاي فرعي و کوچکتر در ايران مرکزي در مقايسه با سامانه اصلي راست لغز نيز مي تواند عامل ايجاد زمينلرزه هاي نسبتاٌ بزرگي باشند.

ارتباط اين راندگي با گسل کوهبنان به صورت يک سامانه راست لغز قابل توجه است که خود نمايانگر نوع شاخص سامانه هاي تغيير شکل در ايران مرکزي است.

1- موقعيت و نقاط رومرکز زمين لرزه گزارش شده توسط موسسه ژئوفيزيک و سازمان زمين شناسي آمريکا، با توجه به رانده شدن واحد هاي قديمي بر روي جدي از شمال غرب به جنوب شرق (بر اساس نقشه زمين شناسي) شيب گسل به سمت شمال غرب بر آورد مي شود که سازو کار ژرفي صفحه نودال با اين 070 درجه، 41 به سمت شمال غرب درجه که در مقايسه با شيب 50 درجه صفحه مقابل نيز براي گسل راندگي معمول تر است.

2 – شکستگي هاي سطحي در منطقه يکي از بارز ترين عوارض اين زمينلرزه بوده است.

3- اسکارپ ايجاد شده که با توجه به روند مي تواند يکي از شاخه هاي گسلي محسوب شود.

قابل توجه است که خود نمايانگر نوع شاخص سامانه هاي تغيير شکل در ايران مرکزي است.

1- مول با اين 070 درجه ، 41 به سمت شمال غرب درجه که در مقايسه با شيب 50 درجه صفحه مقابل نيز براي گسل راندگي معمول تر است.

2 – شکستگي هاي سطحي در منطقه يکي از بارز ترين عوارض اين زمينلرزه بوده است.

3- اسکارپ ايجاد شده که با توجه به روند مي تواند يکي از شاخه هاي گسلي محسوب شود.  

تاريخچه لرزه خيزی در منطقه کرمان:  

 زمين لرزه های تاريخی و سده بيستم در اين منطقه بيشتر در بخشهای شمال باختری و باختر منطقه و در اثر عملکرد پهنه های گسلی نايبند، گوک و شهداد بوقوع پيوسته اند. در اين قسمت شرح مختصری از مهمترين رويداد زمين لرزه ها براساس منابع موجود ارائه شده است. اين توصيف به منظور ارائه تصوير هرچه بهتری از سازوکار مسبب اين رويدادها و همچنين سيمايی کلی از شرح تلفات جانی و خسارات مالی در اين زلزله ها مطرح شده است.

زمين لرزه های تاريخی و سده بيستم:

¯زمين لرزه آذر 1233 هـ..ش خورجند (11/1854 ميلادی)

اين زمين لرزه در 40 کيلومتری شمال خاور کرمان به وقوع پيوسته و سبب ويرانی کامل اين آبادی و خسارات قابل توجهی به روستاهای درختنگان،ده شير و دوران گرديد. شدت نسبی اين زلزله در خورجند VIII برآورد شده است. اين زلزله در کرمان احساس شده و به نظر می رسد که در اثر جنبش گسل لکرکوه روی داده است.

¯زمين لرزه 28 دی 1242 هـ .ش چترود (17/1/1864 ميلادی)

زمين لرزه ويرانگری در شب 7 شعبان 1280 هـ.ق تلفات انسانی بسياری را در چترود و آباديهايی که در شمال خاور دشت قرار داشتند، به بار آورد. اين زلزله آسيبهای چشمگيری به کرمان رسانيد به طوری که ايوان جامع مظفر فروريخت و به ديوارهای قبه سبز آسيب رسيد. بزرگای اين زلزله را 6Ms تعيين کرده اند.

¯زمين لرزه سال 1255 هـ..ش سيرچ-حسن آباد (چترود-سرآسياب)، (1877ميلادی)

دراين سال زلزله ای در چترود و سرآسياب حادث شده و خساراتی سنگين به بار آمد. در روستاهای آبگرم، سيرچ، حسن آباد، ده قلی و هشتادان خانه ها خراب شد و چشمه های معدنی خشک گرديد.

¯زمين لرزه 2 خرداد 1276 هـ..ش کرمان- چترود(قبه سبز)، (27/5/1897ميلادی)

اين زمين لرزه خانه های سرآسياب و بيشتر آسيابهای اين منطقه را ويران کرد. منابع تأمين آب قطع شد و بيشتر مردم کرمان به حومه شهر پناه بردند. در کرمان چند نفر کشته شدند و به چندين ساختمان همگانی و شخصی آسيبهای تعمير ناپذيری رسيد. گنبد قبه سبز فروريخت و به ساختمان باغ ناصريه و سقف تکيه تعزيه نيز آسيب رسيد. پس از رويداد زلزله، روستاهای پيرامون چترود متروک رها شده و بازماندگان زمين لرزه در کرمان استقرار يافتند. بزرگای اين لرزه را 5/5 Ms مشخص کرده اند.

¯ زمين لرزه 5 آبان 1288 هـ..ش خبيض (27/10/1909 ميلادی)

اين زلزله جوشان را خراب کرده و به دروزاه هشتادان خساراتی وارد نمود. همچنين تعداد ديگری از روستاها در خبيض خسارت ديدند. زمين لرزه مذکور در کرمان به فاصله 50 کيلومتری از پهنه رومرکزی زلزله احساس شد و خسارات اندکی را به بار آورد. 

 ¯زمين لرزه 30 فروردين 1290 هـ..ش راور (18/4/1911ميلادی)

به دنبال پيش لرزه نيرومندي، زلزله ويرانگری که هنگام شب در دهستان راور روی داد حدود 700 تن را کشت. روستاهای کوچک آبدرجان، مکی و ده لکرکوه در ناحيه خاور راور به کلی ويران شدند و تلفات بسياری به بار آمد. تقريباً تمامی خانه های راور و آباديهای اطراف آن خراب شدند. در راور که در زمان زمين لرزه 600 تن جمعيت داشت. چندين باب از کارگاههای فرش بافی و مسجد جامع فروريخت و 50 نفر کشته شدند. زمين لرزه مذکور و پسلرزه های آن سنگ ريزشهای بسياری از سمت شمال خاوری لکرکوه به راه انداخت. اين زلزله احتمالاً با گسلش به طول چند کيلومتر (روند 160?) در باختر روستای آبدرجان همراه بوده است. در کرمان، ده زوئيه و کوهبنان اين زلزله به نيرومندی احساس شد. به علاوه، لرزه مذکور در بيرجند، نصرت آباد و دزدآب نيز احساس شد. رويداد پس لرزه ها با فواصل طولانی به مدت چند سال ادامه يافت. بزرگای لرزه اصلی را 7/6 mb و2/6  Ms تعيين کرده اند. 

¯زمين لرزه 31 شهريور 1302 هـ..ش 1302 لاله زار (22/9/1923ميلادی)

در 31/6/1302 هـ.ش، ديرهنگام شب، زمين لرزه ويرانگری در استان کرمان بخش هايی از مناطق سيرجان و بافت را ويران کرد. دهستان گوغر و روستاهای خطيب، قلعه عسکر و لاله زار تخريب شدند و بيش از 200 تن کشته شدند. تقريباً همه خانه ها و استحکاماتی که در چنالو و چمن رنگ در کوه آهورک و جود داشت ويران شد. اين زلزله باعث وقوع سنگ ريزشهايی در گردنه باختر گوغر (مسير سيرجان) گرديد. دامنه آسيبهای اين زلزله به نگار وراين و نيز 90 کيلومتر فراتر تا کرمان که در آن تعدادی از ساختمانهای همگانی از جمله اداره تلگراف به شدت ترک برداشت. کشيده شد. خانه های شخصی در بيرون از دروازه وکيل و نيز برج وکيل آسيب رسيد و 2 تن زخمی شدند. در سيرجان قناتها فروريخت و از ميزان تأمين آب شهر کاست. در رفسنجان 120 کيلومتر دورتر، بيشتر خانه ها شکاف برداشت. لرزه در بم و انار نيز احساس شد.

 ¯زمين لرزه 8 آذر و 1312 هـ..ش شمال بهاباد (28/11/1933ميلادی)

در اثر اين زلزله، گروه کوچکی که از روستاهای شمال باختر بهاباد به کلی ويران شد. در روستای علی آباد (ملا عليرضا) که به کلی تخريب شد و تلفاتی به بار آمد، لرزه باعث پديداری روانگرايی خاک و بيرون ريختن گل از گسل فشانها شد. روستاهای رحيم آباد، خيرآباد، علی آباد و محمد رفيع ويران شد و تلفاتی به بار آمد. در بهاباد اگرچه تلفاتی رخ نداد اما تقريباً همه خانه ها آسيب ديدند.
زمين لرزه 8/9/1312 هـ.ش بهاباد آسيبهای اندکی به انار و بافق رساند و در رفسنجان، يزد، تفت، اردکان، مهدی آباد يزد و کرمان به نيرومندی احساس شد. اين زلزله احتمالاً در اثر جنبش گسل
کوهبنان روی داده است.

¯زمين لرزه 14 تير 1327 هـ..ش گوک (گلباف) (5/7/1948 ميلادی)

بنابر اطلاعات محلي، آباديهای کم شماری که دردهستان تنک جمعيت گوک قرار داشتند در اثر اين زلزله ويران شدند. خاستگاه اين لرزه، کوه دو شاه در شمال گوک بوده است. زلزله مذکور تا بم و کرمان به گونه ای نيرومند احساس شد و در سکنج  مايه بيم  و  هراس مردم شد. بزرگای اين لرزه را 9/5 mb و 6Ms تعيين کرده اند. اين زمين لرزه در امتداد جنوب خاوری همان منطقه ای روی داد که از وقوع زلزله های پيشتر در سده نوزدهم آسيب ديده بود؛ به ويژه زمين لرزه ای در سال 1255 هـ .ش روستاهای سيرچ، حسن آباد و هشتادان را ويران کرد و سبب خشک شدن آب چشمه های روستاهای آبگرم گرديد.

 ¯زمين لرزه 12 شهريور 1348 هـ..ش سيرچ (2/9/1969ميلادی)

اين زلزله با بزرگای 3/5 Ms در سيرچ روی داد. زمين لرزه مذکور در کرمان احساس شد و خسارات مختصری به وجود آورد. زلزله 12/6/1348 هـ.ش سيرچ در ماهان و خبيض به شدت احساس شد.

 ¯زمين لرزه 29 آذر 1356 هـ..ش گيسک زرند (باب تنگل)، (19/12/1977 ميلادی)

هنگام شب زمين لرزه ای که پيش از آن دو پيش لرزه نيرومند روی داد، چند روستا را در منطقه زرند ويران کرد. اين زلزله با حدود 665 نفر کشته و 260 تن مجروح همراه بود. زمين لرزه گيسک زرند روستاهای در تنگل، گيسک و سرباغ را ويران کرد و خاستگاه آن بخشی از گسل کوهبنان به طول 5/11 تا 5/19 کيلومتر بود. در شمال خاور زرند در پهنه گسلی مذکور، جابه جايی کم زمين به صورت ناپيوسته در فاصله ای حدود 10 کيلومتر با روند N140? ديده می شود. جنبش های اين پهنه گسلی عمدتاً راستگرد بوده و ميانگين جابه جايی قائم و افقی آن به ترتيب حدود 7 و 10 سانتی متر (حداکثر 20) است. بزرگای اين زلزله را 5/5 mb و 8/5Ms تعيين کرده اند.  

لازم به تذکر است که قبل از رويداد زلزله 29/9/1356 هـ .ش گيسک زرند، پيش لرزه هايی در اين ناحيه به وقوع پيوسته است. به طور مثال در 27/6/1356 هـ.ش زلزله شديدی در تنگل را لرزاند و موجب خساراتی گرديد. ضمناً در 20/8/1356 هـ.ش ده زوئيه در اثر زلزله به شدت آسيب ديد.
به طور کلی زمين لرزه 29/9/1356 گيسک زرند با وقوع زمين لغزشهايی در دامنه های پرشيب واقع در شمال باختر دهکده های در تنگل، ده زوئيه و همچنين شمال سرباغ همراه بوده است. دگرشکلی سطح زمين ضمن تشکيل ترکهای کششی با آرايش نردباني، مؤلفه جنبش راستگرد گسل
کوهبنان را در پهنه مهلرزه ای نشان می دهند. گستره گسيخته شده غالباً با ظهور گوژگسلی (Fault gouge) در واحدهای سنگ ماسه و سنگهای تبخيری به پهنای چند متر و فرونشست ها و برجستگيهای کششی متعددی در واحدهای سنگی پالئوزوئيک يا نهشته های کواترنری سطح زمين مشخص می شود.

¯ زمين لرزه 21 خرداد 1360 هـ..ش گلباف (11/6/1981 ميلادی)

در 21/3/1360 هـ.ش زمين لرزه مخرب و ويرانگری با بزرگای 1/6 mb و 8/6Ms قسمتی از استان کرمان را به لرزه درآورد و در اثر آن شهر گلباف به کلی ويران شد. اين زلزله حدود 1071 نفر کشته و 4000 نفر مجروح به همراه داشت. حداکثر جابه جايی قائم گسل گلباف در زلزله 21/3/1360 حدود 10 سانتی متر (خاور گلباف) بوده است. در اين زمينلرزه حدود 16 کيلومتر از گسل گلباف جابه جا گرديده به طوری آثار اين گسيختگی به صورت شکستگيها و ترکهای کوچکی مشاهده می شود. راستای عمومی اکثر اين گسيختگی ها شمال، شمال باختر-جنوب، جنوب خاور می باشد. در خاور گلباف گسلهای متعددی به موازات يکديگر با امتداد عمومی شمال، شمال باختری در سنگهای آهکی و کنگلومراها و نهشته های عهد حاضر ديده می شود.
بيشترين خسارات و ويرانی در نواحی جنوب (آباديهای تيرکان و ده ملک) و مرکزی (بخش مسکونی گلباف) متمرکز می باشد. پديده روانگرايی و نشست زمين به علت وجود تشکيلات رسی و بالا بودن سطح اساس آبهای زيرزمينی که عامل مؤثری در تشديد حسارات بوده است در بخش عمده ناحيه جنوبی گلباف، خاور سنگ، شمال فندقا، خاور و جنوب هشتادان و سيرچ، چهارفرسنگ بيشه و پشته مشاهده شده است. در جنوب گلباف، تشکيلات رسی و خاور گلباف،‌به خصوص دره سنگ، سازندهای آهکی ريزش کرده اند.

¯ زمين لرزه 6 مرداد هـ..ش 1360  سيرچ، (چهارفرسنگ) (28/7/1981ميلادی)

اين زمين لرزه وحشتناک با بزرگای 1/7 Ms شديدترين زلزله ای است که تا کنون در گستره استان کرمان روی داده است. در اثر اين زمين لرزه حدود 1300 نفر کشته، 915 نفر زخمی و 000، 25 نفر در ناحيه چهار فرسنگ (فرسخ)، سيرچ، هشتادان، فندقا، شهداد و آباديهای اطراف آنها بی خانمان شدند. در سيرچ حدود 85 درصد خانه ها شديداً آسيب ديده يا تخريب شدند. پس از رويداد زلزله چشمه های آب متعددی در اين ناحيه ظاهر شده و سطح آب چاهها بالا آمد. حداکثر شدت زمين لرزه مذکور در سيرچ و چهارفرسخ حدود VIII در مقياس اصلاحی مرکالی برآورد شده است.
گسل گلباف در زمين لرزه 6/5/1360 هـ.ش چهار فرسنگ جابه جايی قائم 14 سانتی متر و گسل لکرکوه جابه جايی قائم و افقی راستگرد به ترتيب 5 و 20 سانتی متر را نشان می دهند. جنبش حدود 48 کيلومتر از بخش شمالی گسل گلباف و 10 کيلومتر از بخش جنوبی گسل لکرکوه سبب وقوع اين زلزله گرديده است. در جنوب و باختر دهکده چهارفرسنگ شکستگيهای متعددی با راستای عمومی شمالي-جنوبی تا شمال خاوري-جنوب باختری در واحدهای سنگی کنگلومرايی يا نهشته های عهد حاضر گزارش شده است.
در اثر زمين لرزه 6/5/1360 هـ.ش سيرچ ناحيه ای به وسعت 577 کيلومتر تحت تأثير خسارت و تخريبی در حد شدت نسبی VIII قرار گرفت. زمين لرزه مذکور سبب ويرانی ساختمانهای قديمی و فرسوده در شهرهای کرمان و ماهان گرديد،‌به طوری قسمتی از سقف بازار و بخشی از مسجد حاج آقای علی در کرمان و قسمتی از مقبره شماه نعمت ا... ولی در ماهان ريزش کرد. ضمناً سنگ ريزش و زمين لغزش در خاور هشتادام، سيرچ و شمال چهارفرسنگ به ويژه در دره خرشکی گزارش شده است. در جنوب باختر چهارفرسنگ (10 کيلومتری ابتدا دره خفتان) ريزش کوه سبب مسدود شدن جريان آب رودخانه و تشکيل درياچه ای به عمق حدود 10 متر شده است.

 

رسوبات رودخانه اى  پيش رونده در قاعده سيلورين آغازين ايران مرکزى و معرفى سازند جديد شبجره

 سيستم سيلورين، شبيه اردويسين، تنها در چند قسمت از ايران گسترش دارد. چينه هايى که توسط روتنر و همکاران 1968 در ناحيه طبس تحت عنوان سازند نيور معرفى شده،در برش تيپ در يک زون گسله 466متر ضخامت دارد. اين سازند در برش رجوع در دهانه کلوت با فاسيس غنى از کورال 628 متر ضخامت دارد که گذر آن را به سازند زيرين شيرگشت تدريجى معرفى کرده اند (روتنر و همکاران 1968).
چينه هاى با بيش از 1000 متر ضخامت را در ناحيه کرمان که روى رسوبات اردويسين قرار دارند هوکريده و همکاران (1962) به سيلورين- کربونيفر نسبت داده اند.

مطالعات اخير نويسنده نشان مى دهد رسوبات سيلورين در ناحيه طبس- کرمان به سادگى آنچه که قبلاٌ براى توسعه اين سيستم معرفى شده نيست.
برش تيپ سازند نيور در زون گسله و برش رجوع آن در دهانه کلوت توسط گسل دهانه کلوت سبب قطع و مخلوط شدن بخش پايينى اين سازند با واحدهاى قديمى تر سازند درانجال (کامبرين پايانى) و سازند شيرگشت (اردويسين آغازين) گرديده(حامدى 1369 و حامدى- رايت 1992). اين تکتونيک شديد سازند نيور را در ناحيه طبس غير کامل کرده، بنابراين نمى تواند بصورت برش تيپ و رجوع معرف فاسيس هاى سنگى و محيط رسوبگذارى سيستم سيلورين در ايران باشد.
آنچه در کرمان به سيلورين- کربونيفر (هوکريده و همکاران 1962) نسبت داده شده را رسوبات اردويسين- سيلورين با محيط هاى رسوبى دريايى- غير دريايى تشکيل مى دهد.
غير کامل بودن رسوبات سيلورين در مقاطع تيپ و رجوع و متفاوت بودن محيط رسوبگذارى و تا حدودى سن آن با رسوبات بسيار ضخيم سيلورين ناحيه کرمان سبب معرفى سازند جديد شبجره گرديد.اين سازند با بيش از 1000 متر ضخامت حقيقى عمدتاٌ از رسوبات تخريبى تشکيل گرديده. فاسيس هاى عمده اين سازند مبين عدم گسترش محيط دريايى عميق در اين بخش از ايران است.

حضور افق هاى متعدد کاليچى در بخش آغازين اين سازند و قرارگيرى آن بر روى افق هاى کامبرين اردويسين نشانه اى از آب و هواى گرم و خشک و پيش روى درياى سيلورين در ايران است. تغيير ضخامت، فاسيس و تکرار محيطهاى عمده رسوبى، غير دريايى barrier island، درياى کم عمق، intertidal supratidal کربناته و تخريبى نشانه اى از فعاليت تکتونيکى و تغييرات سطح آب دريا است. 
توالى چينه هاى سيلورين در ايران تحت عنوان سازند نيور را از کوههاى ازبک کوه در شرق ايران مرکزى (روتنرو همکاران1968) معرفى کرده اند. اين سازند عمدتاٌ از فاسيس هاى کربناته غنى از کورال سيلورين و فوناهاى براکيوپود تشکيل شده، سازند نيور بين سازندهاى پاده ها (دونين) و شيرگشت (اوردويسين آغازين) (حامدي1995) قرار دارد.
چينه هاى سيلورين را از يک توالى با بيش از 1000متر ضخامت در ناحيه زرند، در 70 کيلومترى شمال کرمان هوکريده و همکاران (1962)، گزارش مى کنند. آنها معتقدند اين توالى ضخيم کربنات و سيليسى کلاستيک که روى چينه هاى اردويسين قرار دارند معرف رسوبات دريايى سيلورين کربونيفر مى باشند، بدون هيچگونه توصيف واضحى از مرز آنها.
مطالعات اخير نويسنده نشان مى دهد اين توالى را رسوبات ته نشين شده در محيطهاى دريايى - غير دريايى اردويسين- سيلورين تشکيل مى دهند.

تواليهاى دريايى- غير دريايى سيلورين در هردو سوى گسل کهبنان حضور دارد و به علت دارا بودن افق غير دريايى و تا حدودى اختلاف سنى با برش تيپ بصورت يک سازند جديد، سازند شبجره معرفى مى شود.
سازند شبجره

برش تيپ سازند شبجره در 6کيلومترى شمالغرب دهكده شبجره در غرب گسل
کوهبنان قرار دارد. نام جديد به علت حضور ليتوفاسيس بخش قاعده اى که عمدتاٌ تخريبى با محيط ته نشينى رودخانه اى، عدم حضور آهک هاى دريايى کم عمق پرفسيل بخش آغازين سازند نيور و خصوصاٌ وجود طبقات قرمز و کنگلومرا پيشنهاد گرديد.
سازند شبجره در ناحيه کرمان معرف ضخيم ترين تواليهاى غير دريايى- دريايى سيلورين در ناحيه طبس- کرمان است. در هر دوسوى گسل
کوهبنان اين سازند، 4 زير تقسيم عمده را نشان مى دهد:
چينه هاى غير دريايى در بخش قاعده؛ فاسيسهاى پيش رونده درياى کم عمق، طبقات قرمز؛ و فاسيس کربناته کم عمق شونده به سمت بالاى واحد پايانى مثل Subtidal تا intertidal- supratidal است.
سازند شبجره در برش تيپ 961 متر ضخامت دارد و شامل:
1- واحد غيردريايى زيرين با 83/29 متر ضخامت شامل سيکل هاى متعدد Fining upward کانالهاى رودخانه اى و دشت سيلابى قرمز تيره است. اين واحد در 10کيلومترى شمال برش تيپ 34متر ضخامت دارد، در شرق گسل
کوهبنان، در ناحيه خدا آفرين ضخامت آن 78/6 متر و به سمت شمال به 72 متر تغيير مى کند.
2- واحد کربنات زيرين با 63/88متر ضخامت شامل تناوبى از ماسه سنگ، شيل با planolites و تداخل هاى نازکى از مارن ژيپسيفر، دولوميت و آهک است.
3- واحد ماسه سنگ زيرين 3 متر ضخامت دارد و شامل ماسه سنگ کوارتز آرنايت سفيدرنگ با چينه بندى herring - bone مى باشد.
4- واحد آهک پايينى داراى 214/22 متر ضخامت و شامل آهک لايه نازک تيره با کورال، براکيپود و تريلوبيت، مارن و ماسه سنگ آهکى bioturbate با سالت پسودومورف است.

5- واحد ماسه سنگ ميانى به ضخامت 76/28 متر شامل ماسه سنگ کنگلومرايى در بخش قاعده دولوميت هاى استروماتوليت دار، ماسه سنگ و ماسه سنگ آهکى است.
6- واحد آهک ميانى از 85/44 متر آهک لايه نازک تيره، دولوميت، مارن و ماسه سنگ آهکى با سالت پسودومورف تشکيل شده است.

7- واحد ماسه سنگ بالايى به ضخامت 137/27 متر شامل ماسه سنگ کراس بدينگ دار و تناوب شيل با افق هاى نازک آهک bioturbate است.

8- واحد آهک بالايى از 107/13 متر تناوب شيل و آهک گلى، آهک لايه نازک تيره، شيل ژيپسيفر، ماسه سنگ آهکى تشکيل شده. دولوميت بخش قاعده اى اين واحد داراى کمتر از 1متر کنگلومراى پلى ميکتيک با حمايت خميره است.
9- واحد شيل و ماسه سنگ بالايى شامل 30/37 متر ماسه سنگ کراس بدينگ دار، تناوب ماسه سنگ و شيل با چند تداخل دولوميت است.
10- واحد طببقه قرمز بالايى به ضخامت 32/13 متر شامل سيکلهاى متعدد ماسه سنگ که به سمت بالا دانه ريز شده به شيل ختم مى شود

(Fining and thining upwards) (غير دريايى). اين واحد احتمالاٌ معرف رسوبات دشت سيلابى تا supratidal است.
11- واحد شيل بالايى از 63/62 متر، تناوب شيل سبز رنگ و ماسه سنگ با چندين تداخل نازک ماسه سنگ آهکى تشکيل شده است.
 
12- واحد دولوميت بالايى با 64متر ضخامت شامل دولوميت هاى زرد و خاکسترى با لايه بندى خوب است.
چندين افق کنگلومرى پلى ميکتيک در اين سازند مبين نوسانات سطح دريا است. واحد قرمز بالايى چندين سيکل ريزدانگى به سمت بالا است. شروع کنگلومرا (تنها در پايين ترين سيکل) يا ماسه سنگ قرمز تيره که به سمت بالا به ماسه سنگ دانه ريز و سيلتستون گذر مى کند مبين شرايط پس روى و ته نشست غير دريايى است.
گذر سازند
گذر سازند شبجره به سازند زيرين کتکوئيه (اردويسين آغازين) و دولوميت هتکن (کامبرين پايانى) دگر شيب فرسايشى است. گذر به سازند روئى پادها (دونين) به نظر تدريجى است.

سازند شبجره در دو سوى گسل
کوهبنان ليتوفاسيس و ضخامت متفاوت را نشان مى دهد.
1- حداکثر ضخامت سازند شبجره در غرب گسل
کوهبنان 1068 متر است، در حاليکه در شرق اين گسل ضخامت آن 609/2 متر مى باشد.
2- بخش غير دريايى قاعده اين سازند در غرب گسل
کوهبنان 83 متر و در شرق گسل 72 متر و حداکثر به 103 متر مى رسد.
3- واحد طبقه قرمز بالايى (غير دريايى) سازند شبجره در غرب گسل 33 متر و در شرق 10 متر است.
4- تواليهاى دريايى روى طبقه قرمز بالايى در غرب گسل
کوهبنان ضخيم تر از شرق گسل است.
نتيجه:
از آناليزرخساره ها، تفاوتهاى فوق و نتايج جريانهاى قديمى مى توان نتيجه گرفت که:

بطور کلى استروماتوليت، ترک هاى گلى و فراوانى دولوميت و رسوبات تخريبى ممکن است بيانگر عدم توسعه فاسيس عميق دريايى در اين نواحى باشد.

- قبل از پيشروى درياى Wenlokian شيب کلى از شمال به سمت جنوب بوده.
- رسوبات غير دريايى به سمت جنوب نازک تر و گوه شده و توالى ضخيم تر در غرب گسل ته نشين شده. در اين زمان، گسل
کوهبنان ممکن است دوباره فعال شده هورست کرمان- بهاباد اوردويسين در غرب گسل کوهبنان (بطور نسبى) فرونشسته.
- حضور واحدهاى کنگلومراى پلى ميکتيک و فاسيس هاى retrogtadation و progradational (يا پيش رونده- پس رونده) در غرب گسل ممکن است بيانگر تلفيقى از حرکات قائم و نوسانات سطح دريا در گرابن تازه شکل گرفته باشد.
- پايين بودن سطح دريا يا ورود رسوب زياد در بخشهاى بالاى سازند شبجره سبب تشکيل تواليهاى ضخيم طبقه قرمز بالايى در غرب گسل گرديده، احتمالاٌ توسط حرکات بطور نسبى قائم شديدتر در غرب گسل.
- واحد طبقه قرمز بالايى در شرق گسل
کوهبنان داراى گذر تند با فاسيس دريايى رويى است. در غرب گسل کوهبنان اين گذر به واحد دريايى کم عمق رويى تدريجى است. اين امر ممکن است بيانگر يک فرونشينى سريع پس از يک وقفه فرسايش کوتاه در شرق گسل کوهبنان باشد.

ميرعليرضاحامدى- دانشگاه تربيت مدرس تهران

اولين همايش سالانه انجمن زمين شناسى ايران

 

تاریخ زلزله های بزرگ ایران

تاریخچه زمین لرزه های بزرگ در ایران

ایران كشوری لرزه خیز است. ایران بر روی یكی از دو كمربند بزرگ لرزه خیزی جهان موسوم به «آلپا» قرار دارد و هر از گاهی زمین لرزه های بزرگی در آن بوقوع می پیوندد.

از سال 1340 تاكنون زمین لرزه های مختلف و در مواقعی ویران كننده مناطق مختلف كشور را با خسارات و تلفات سنگینی روبه رو كرده است كه آخرین آنها، زمین لرزه صبح روز جمعه  شهرستان بم می باشد.

آخرین زمین لرزه در ایران كه در سال 79 و در دو استان زنجان و قزوین با قدرت 2/5 در مقیاس ریشتر به وقوع پیوست، مناطق طارم، خدابنده، ابهر، خرمدره و سلطانیه و همچنین بویین زهرا را لرزاند و خسارت ها و تلفاتی به بار آورد. بیش از 500 نفر بر اثر وقوع این زمین لرزه كشته شدند.

بزرگترین زمین لرزه ای كه در سالهای اخیر در ایران به وقوع پیوست مربوط به 31 خرداد 1369 در استانهای گیلان و زنجان با قدرت هفت و سه دهم در مقیاس ریشتر بود. این زمین لرزه بیش از 40 هزار كشته برجای گذاشت كه خونبارترین زمین لرزه در ایران به حساب می آید. این زلزله در عرض چند ثانیه حدود و هزار و 100 كیلومتر مربع كه 27 شهر و 1871 روستا را در برمی گرفت، ویران كرد. این در حالی است كه دیگر كشورهای منطقه مانند، تركیه، سوریه، ارمنستان و یا افغانستان نیز به دلیل قرار گرفتن در این خط زلزله با تعداد بیشماری از این قبیل زمین لرزه ها رو به رو هستند. دانشمندان گفته‌اند كه دلیل این پدیده در بستر اقیانوسها كه نشانه های حركت شبه قاره هند به سمت قاره های آسیا و اروپا را آشكار می سازد، نهفته است.

قاره هند از 30 میلیون سال گذشته با سرعتی معادل 10 سانتی متر در سال به سمت قاره های اروپا و آسیا حركت كرده است و در زمان حاضر این سرعت به پنج سانتی متر در سال كاهش پیدا كرده است. فهرستی از زمان و میزان قربانیان زمین لرزه های به وقوع پیوسته در ایران در ذیل به طور خلاصه ارائه می شود:

- آوریل سال 1960 (فروردین / اردیبهشت 1339) 450 تن در شهر لار، واقع در جنوب كشور كشته شدند.

- سپتامبر 1962 (شهریور / مهر 1341) 11 هزار تن كشته و 200 روستا در غرب تهران ویران شد.

- اوت 1968 (مرداد / شهریور 1347) حدود 10 هزار تن در استان خراسان جان سپردند.

- آوریل 1972‌ (فروردین / اردیبهشت 1351) پنج هزار و 44 تن در جنوب كشور كشته شدند.

- آوریل 1977 (فروردین / اردیبهشت 1356) حدود 900 تن در منطقه اصفهان جان باختند.

- سپتامبر 1978 ((شهریور / مهر 1357) 25 هزار تن در شرق ایران كشته شدند.

- نوامبر 1979 (آبان / آذر 1358) 600 تن در شمال شرقی ایران جان سپردند.

- ژوئن 1981 (خرداد / تیر 1360)، یكهزار و 28 تن در استان كرمان كشته شدند.

- ژوئیه 1981 (تیر/ مرداد 1360) یكهزار و 300 تن در استان كرمان جان باختند.

- 21 ژوئن 1990 (31 خرداد 1369) حدود 40 هزار تن در شهر رودبار در شمال كشور در اثر سنگین ترین زمین لرزه كشته شدند.

- 28 فوریه 1997 (10 اسفند 1375) حدود یك هزار و 100 تن در اردبیل كشته شدند، بزرگی آن زمین لرزه، 5/5 درجه در مقیاس ریشتر بود.

- 10 مه 1997 (20 اردیبهشت 1375) یكهزار و 613 تن در بیرجند بر اثر زمین لرزه با بزرگی 1/7 درجه در مقیاس ریشتر، جان باختند.

به گفته كارشناسان امور شهری مقاوم سازی ساختمانها و تقویت سازه های ساختمانی در امور شهرسازی و احداث بنا در شهرها و استفاده مناسب از تحقیقات در حوزه زمین شناسی و اقلیمی اساسی از جمله مولفه های بسیار مهمی است كه در كاهش خسارت و تلفات زمین لرزه هایی از این دست می تواند نقش مهمی داشته باشد. این واقعیت كه ایران در كمربند زلزله جهانی قرار دارد و استفاده از تجربیات دیگر كشورهای زلزله خیز و موفق در ساماندهی به امور شهری و مقاوم سازی شهرها در مناطق زلزله خیز بیش از گذشته احساس می شود.

كارشناسان فن معتقدند در صورتی كه هزینه های گزاف امداد رسانی و جبران خسارتهای مادی و معنوی حوادث طبیعی نظیر سیل و زلزله در مسیر بازسازی و ایجاد تغییرات بنیادی در حوزه شهرسازی و تمهیداتی لازم برای پیشگیری از حوادث غیر مترقبه قرار گیرد، نتایج به مراتب بهتر از گذشته خواهد بود.

(منبع: سایت وزارت راه و ترابری)

 

وضعيت لرزه زمينساختی پهنه زلزله زده بم

منطقه زلزله زده بم در جنوب شرقی ايران در يک پهنه فعال لرزه خيز واقع است. از خود شهر بم هيچ زمينلرزه تاريخی تا پيش از 5/10/1382 گزارش نشده است. به سوی شمال غرب بم 4 زمينلرزه بزرگ با بزرگای بيش از 5/6 بين سالهای 1360 تا 1377 در ناحيه گلباف و سيرچ رخ داده است. روند عمومی گسلهای اصلی (از جمله گسل بم با طول کلی حدود 100 کيلومتر) شمالی- جنوبی با کمی تمايل به سوی غرب، و همچنين شمال غربی- جنوب شرقی است. اين دو سامانه گسله در ناحيه غربی دشت لوت با هم تلاقی می کنند. گسلهای با روند شمالغربی جنوب شرقی (گسلهای کوهبنان و راور) با گسلهای با راستای شمالی- جنوبی (گسلهای گلباف، نايبند، چهار فرسخ، گوک، سروستان و بم) مرز غربی ناحيه لوت را مشخص می نمايند. گسل گوک در همين ناحيه در رخداد زمينلرزه های 1360 گلباف و سيرچ فعال گرديد. اين گسل زلزه های ديگری را در سالهای 1368 و 1377 موجب شد. سامانه گسلهای غرب دشت لوت موجب يک اختلاف ارتفاع ساختاری قائم در حدود 4000 متر ايجاد نموده اند.  اکثر زمينلرزه های یاد شده در فوق با گسيختگی سطحی نيز همراه بوده اند. سازو کار ژرفی اين زلزله ها به صورت راستالغز و فشاری گزارش شده است.

 

                                                               گسل گوك
   اين گسل توسط زمين شناسان يوگسلاو در سال 1972 بنام گسل سروستان شناسايي و معرفي شد. گسل آثار حركتي در كواترنر نزديك گوك (جنوب شرق كرمان) و جنوب بدخوش نشان مي‌دهد. . لازم به توضيح است كه در طول تاريخ، کرمان با زمينلرزه‏هاي متعددي اجين بوده است. رويداد زمينلرزه‏هاي تاريخي و سدة بيستم در زرند، کوهبنان، گلباف، راور، بردسير، سيرک، جوشان، سرآسياب، کوه‏پايه، درتنگل، ماهان، لاله‏زار و گوغر سبب شده است که اين استان به عنوان يکي از لرزه‏خيزترين مناطق ايران شناخته شود. با توجه به سابقة لرزه‏خيزي اين منطقه، گسل گوک (گلبافت) نزديکترين روند گسلي جنبا و لرزه‏زا رومرکز دستگاهي اين زمينلرزه است. اين گسل با طولي حدود 100 کيلومتر و روند شمال، شمال باختري – جنوب، جنوب خاوري از باختر بم تا باختر شهداد گسترش يافته است. اين گسل به عنوان يکي از جنباترين روندهاي ساختاري در کل استان کرمان مطرح است.

 به عنوان مثال زمينلرزه‌هاي با بزرگاي 7.3 و 6.6 ريشتر در 1981 كه به ترتيب 1500 و 3000 كشته برجاي گذاشتند. ساز و کار اين زمينلرزه امتداد لغز با مولفه بزرگ راستالغز راستگرد است.

جستجو

جستجوی پیشرفته
جستجو در وب
ورود به سایت
نام کاربری:
رمز ورود:
» عضویت «
نظرسنجی
کدام یک را اولویت کوهبنان می دانید؟

ساخت تله کابین
احداث پارک بانوان
صنعت و کارخانه
حفظ تمامیت ارضی

آمار بازدیدکنندگان
بازدیدکنندگان این صفحه: 7321
بازدید کنندگان امروز: 71
کل بازدیدکنندگان: 5027659
بازدیدکنندگان آنلاین: 6
زمان بارگزاری صفحه: 0/1563 ثانیه
استفاده از تصاویر و مطالب این سایت با ذکر منبع بلامانع است.